Bèta-2 agonisten (β-2 agonisten)

Bèta-2 agonisten vormen een aparte groep op de dopinglijst. Ze worden gebruikt in astmamedicijnen. Ze verhogen ook de hartslag en de stofwisseling waardoor het lichaam meer energie (voor de sportprestatie) kan leveren. De bèta-2 agonist salbutamol zorgt bij hoge doseringen voor extra spieropbouw. Daarnaast kan het gebruik van bèta-2 agonisten leiden tot gezondheidsklachten, zoals beverigheid en hartritmestoornissen.

Waar komen bèta-2 agonisten in voor?

Bèta-2 agonisten worden in de geneeskunde gebruikt voor de behandeling van (inspannings- en allergeen)astma en andere luchtwegaandoeningen. Ze zijn te verdelen in kort- en langwerkende bèta-2 agonisten. De kortwerkende bèta-2 agonisten, salbutamol en terbutaline, verlichten meteen na inhalatie de klachten. De langdurig werkende agonisten, salmeterol en formoterol, werken pas na een tijdje, maar het effect houdt langer aan.

Wat doen ze?

De bèta-2 agonisten zorgen voor verwijding van de luchtwegen en ze zorgen dat de longblaasjes verder open gaan staan door ontspanning van het spierweefsel in de longen. Daarnaast stimuleren ze het centrale zenuwstelsel. Ze zorgen voor een hogere hartslag en een snellere stofwisseling.
Wanneer bèta-2 agonisten bewust als doping worden gebruikt, worden er doorgaans hogere doseringen toegediend dan wanneer ze als medicijn tegen astma worden toegepast. Het gebruik van bèta-2 agonisten in hoge doseringen kan leiden tot gezondheidsklachten, zoals misselijkheid, duizeligheid, beverigheid, rusteloosheid, hartritmestoornissen en spierkrampen.

Kan een sporter met astma dan nog wel sporten?

Jawel, als een sporter op advies van een arts bèta-2 agonisten per inhalatie (pufje) gebruikt voor de behandeling van (inspannings-)astma of een andere luchtwegaandoening kan hij of zij hiervoor dispensatie aanvragen voor het gebruik van bijvoorbeeld terbutaline, formoterol (indien meer dan 36 microgram/dag wordt gebruikt) en fenoterol. Dat houdt in dat naast het ingevulde GDS-formulier ook verslagen van longfunctietesten en een recente brief van de behandelend arts/specialist moeten worden meegezonden. Meer over de dispensatieprocedure is hier te vinden.
Sinds 1 januari 2011 hoeft het gebruik van salbutamol en salmeterol per inhalatie (pufje) niet meer gemeld te worden en er hoeft ook geen dispensatie voor te worden aangevraagd.

Voor het gebruik van terbutaline, formoterol (meer dan 36 microgram per dag)
en fenoterol is het nodig om een dispensatie aan te vragen.

Kan een sporter deze middelen ongelimiteerd gebruiken?

Nee, want voor salbutamol geldt een grenswaarde, omdat dit middel bij hoge doseringen voor extra spieropbouw kan zorgen. Het werkt dan als een anabool middel. De aanwezigheid van salbutamol in de urine groter dan 1000 ng/ml wordt niet gezien als bedoeld therapeutisch gebruik van deze stof en wordt als een belastend analyseresultaat beschouwd, tenzij een sporter kan bewijzen – door middel van een gecontroleerd farmacokinetisch onderzoek – dat dit afwijkende resultaat het gevolg is van het gebruik van een therapeutische dosis van geïnhaleerde salbutamol (maximaal 1600 microgram per 24 uur).
Voor de andere bèta-2 agonisten die hier genoemd zijn is geen grenswaarde opgesteld, maar ook voor die stoffen geldt dat de sporter altijd de dosering moet volgen die op zijn of haar dispensatie staat vermeld.

Wordt die grenswaarde voor salbutamol wel eens overschreden?

Ja, zo haalde de Spaanse wielrenner Pereiro in januari 2007 het nieuws doordat er tot twee keer toe salbutamol in zijn urine was aangetoond tijdens de Tour de France van 2006. Hij bleek echter in het bezit van een dispensatie voor het gebruik van dit middel, hoewel het salbutamolgehalte in zijn urine hoger was dan de toegestane 1.000 nanogram per milliliter.
In juni 2007 werd Pettachi tijdens de Giro van Italië verdacht van het ten onrechte gebruiken van het bèta-2 agonist salbutamol, maar hij bleek in het bezit van een dispensatie die door de UCI was verstrekt. Maar omdat het salbutamolgehalte in zijn urine hoger was dan de toegestane 1.000 nanogram per milliliter moest hij, ondanks het bezit van zijn dispensatie, toch verantwoording afleggen voor deze hoge waarde. Hij is op 24 juli door de Italiaanse wielerbond FCI vrijgesproken, omdat deze de afwijking van de norm niet zo groot vond. Het kostte hem wel de deelname aan de Tour de France, omdat zijn wielerteam hem door de verdenking van een overtreding van het dopingreglement niet selecteerde voor deelname.