Vragen? E-mail de Doping Infolijn: dopingvragen@dopingautoriteit.nl
http://www.dopingautoriteit.nl/wat_is_doping/dopingcategorieen/peptidehormonen_groeifactoren_en_verwante_stoffen

Peptide hormonen, groeifactoren, verwante stoffen en mimetica

Een (peptide)hormoon is een stof die door een klier in het lichaam gemaakt wordt. Bekende voorbeelden van hormonen zijn groeihormoon en EPO. Minder bekende voorbeelden zijn hormonen die de geslachtsklieren stimuleren (gonadotrope hormonen), en hormonen die de nieren stimuleren (corticotrope hormonen). Het voorvoegsel peptide, duidt erop dat het hier hormonen betreft die uit peptiden, oftewel eiwitten bestaan. Het gebruik van peptidehormonen, groeifactorenm verwante stoffen en mimetica is altijd verboden volgens de dopinglijst.

Wat zijn hormonen?

Hormonen zijn regulerende stoffen. Ze worden in hormoonklieren gemaakt en via het bloed naar de plaats vervoerd waar ze werkzaam zijn. Een voorbeeld van een hormoonklier is de hypofyse. Deze klier is te vinden onder aan de hersenen. De hypofyse maakt verschillende soorten hormonen, zoals groeihormoon, en hormonen die andere klieren in het lichaam aanzetten tot hormoonproductie. De hormonen die andere hormoonklieren stimuleren worden ook wel trope hormonen genoemd. Voorbeelden hiervan zijn hormonen die de geslachtsklieren stimuleren (gonadotrope hormonen) en hormonen die de nieren stimuleren (corticotrope hormonen). Voorbeelden van hormonen die de geslachtsklieren stimuleren zijn het Follikel Stimulerend Hormoon (FSH) en het Luteïniserend Hormoon (LH). FSH zet bij de vrouw voor de ontwikkeling van eicellen in gang en bij de man zorgt FSH voor de ontwikkeling van zaadcellen. LH stimuleert bij de vrouw de rijping van de eicellen en de eisprong. De man produceert ook LH, maar hier wordt het ICSH genoemd. Het mannelijke ICSH prikkelt de cellen van Leydig om testosteron te produceren. Een voorbeeld van een hormoon die de nieren stimuleert is ACTH (Adreno Cortico Troop Hormoon). Dit hormoon zet de nieren aan tot een grotere urineproductie.

 

De hypofyse is een klier onder aan de hersenen die veel verschillende hormonen maakt,
die op hun beurt weer andere hormoonklieren aanzetten tot hormoonproductie.

Wat doen hormonen?

De verschillende hormonen hebben allemaal een specifieke werking. De werking is afhankelijk van de soort. Zo zorgen FSH en LH dat de geslachtsorganen goed werken. Het groeihormoon zorgt voor een optimale stofwisseling, ook tijdens de groei. Het hormoon erytropoëtine (EPO) stimuleert het beenmerg om rode bloedlichaampjes aan te maken. Corticotrope hormonen stimuleren de werking van de nieren, waardoor er meer urine wordt geproduceerd.

Waarom worden hormonen als doping gezien?

De hier genoemde hormonen kunnen echter ook prestatiebevorderend werken. Wanneer hormonen gebruikt worden als doping worden er hogere doses gegeven dan wanneer ze gebruikt worden als medicijn, bij een tekort aan werkzame stof. Deze hoge doses zorgen ervoor dat ze ongewenste bijwerkingen hebben. Zo kunnen FSH en LH net zo werken als anabole middelen. Het gebruik van groeihormoon kan leiden tot een grotere spiergroei, maar het groeihormoon kan ook de veroorzaker zijn van het extra vasthouden van vocht en het ontstaan van diabetes. Door het gebruik van EPO worden er meer rode bloedlichaampjes geproduceerd, waardoor een sporter langer en op een hoger niveau kan presteren, maar het bloed kan sneller gaan stollen, waardoor er sneller een herseninfarct, hartinfarct of longembolie kan optreden. Bij een longembolie is er sprake van een bloedstolsel in een bloedvat in de longen. Gebruik van hormonen die de nierwerking stimuleren kan voor een grotere urineproductie zorgen, waardoor verboden stoffen sneller worden uitgescheiden, maar er kan een te grote uitscheiding van zouten en vocht optreden, waardoor uitdroging ontstaat.

Wat zijn groeifactoren?

Groeifactoren zijn hormonen en hormoonachtige stoffen die voor aanmaak van nieuw weefsel zorgen. Een bekend voorbeeld van groeifactoren is de insulineachtige groeifactor IGF-1. IGF-1 bevordert de groei van organen tijdens de puberteit.
Daarnaast worden hier met name groeifactoren bedoeld die voor extra aanmaak van rode bloedcellen zorgen: de hematopoëtische groeifactoren. Deze middelen worden geproduceerd via recombinant DNA-techniek en zijn immunologisch en biologisch gelijk of nauw verwant met menselijk EPO.
Recombinant staat voor het verplaatsen van erfelijk materiaal (DNA) naar een andere dier- of plantensoort. Vaak wordt het DNA tussendoor ook aangepast. In de praktijk wordt menselijk DNA naar gistcellen, cellen van hamsters en cellen uit de nieren van honden verplaatst zodat deze menselijke eiwitten maken die na zuivering als medicijn gebruikt kunnen worden.
Ook bloedplaatjesconcentraten bevatten groeifactoren.

Bloedplaatjespreparaat sinds 1 januari 2011 niet meer op de dopinglijst

Tegenwoordig worden er bloedplaatjesconcentraten, ook wel aangeduid als PRP of bloodspinning, gebruikt voor het bevorderen van het herstel van pees of spierweefsel. Pezen zijn slecht doorbloed. Door het inbrengen van een bloedplaatjesconcentraat zou het genezingsproces van peesweefsel kunnen worden versneld, omdat bloedplaatjesconcentraten groeifactoren bevatten die het herstel van beschadigd weefsel mogelijk kunnen bevorderen.
Ook bij spierletsel worden soms bloedplaatjesconcentraten gebruikt, omdat de groeifactoren in het bloedplaatjesconcentraat voor een sneller herstel kunnen zorgen. Hoewel het bloedplaatjesconcentraat wel groeifactoren bevat, is toepassing ervan sinds 1 januari 2011 van de dopinglijst gehaald, omdat bewijs voor prestatiebevordering ontbreekt.

Wat wordt verstaan onder verwante stoffen?

Dat zijn stoffen die veel op hormonen lijken, qua chemische structuur, of die op dezelfde manier in het lichaam werken als hormonen. Een voorbeeld hiervan is de insuline-achtige groeifactor, meestal afgekort tot IGF-I. Daarnaast zijn er stoffen die op stofwisselingsproducten lijken die door de werking van hormonen kunnen ontstaan. Deze stoffen worden ook tot verwante stoffen gerekend.

Zijn er wel eens sporters positief getest op hormonen?

Ja, er zijn meerdere voorbeelden van sporters die positief getest hebben op hormonen. Het hormoon dat het vaakst in de publiciteit is geweest is EPO.
In 1998 werd de verzorger Willy Voet van de Festinaploeg aangehouden bij de Belgische Franse Grens. Dit was het begin van wat nu bekend staat als de Festina-affaire. Hierbij werden onder andere EPO en maskerende middelen gevonden.
In juli van datzelfde jaar onthult de TVM-ploeg dat er bij een aanhouding in Reims in maart 1998 104 ampullen EPO gevonden in een vrachtwagen van deze ploeg.
In 2007 kwamen er naar aanleiding van het boek van Jef d’Hont Memoires van een wielerverzorger meerdere onthullingen over stelselmatig EPO-gebruik in de Telecomploeg. Er volgden onder andere bekentenissen van de Duitse wielrenners Erik Zabel en Jorg Jäckse. Ook de Deense wielrenner Bjärne Riis heeft in 2007 bekend dat hij de Tour de France van 1996 met behulp van EPO heeft gewonnen. Hij werd tijdens zijn actieve carrière nooit betrapt op het gebruik van EPO, omdat EPO-gebruik pas sinds 2002 aangetoond kan worden.
Tijdens de Tour de France van 2008 werd de Italiaan Ricardo Ricco betrapt op het gebruik van een langwerkende EPO-variant Mircera®. Later zijn ook de Italiaan Leonardo Piepoli, de Duitser Stefan Schumacher en de Oostenrijker Bernhard Kohl uit de uitslagen van deze Tour verwijderd wegens het gebruik van deze EPO-variant,
Op 29 april 2009 werd bekend dat de Olympisch kampioen 1500 meter Rashid Ramzi uit Bahrein positief was bevonden op Mircera®. Het IOC had op 28 april naar buiten gebracht dat zes sporters die deelgenomen hadden aan de Olympische Spelen in Beijing, alsnog waren betrapt op het gebruik van verboden middelen, nadat enkele honderden monsters opnieuw waren gecontroleerd op sporen van - vooral - CERA, dat destijds door de laboratoria in Beijing nog niet aantoonbaar was. Eerder werd bekend dat de wielrenners Davide Rebellin (Italië) en Stefan Schumacher (Duitser) al betrapt waren op dit middel. Rebellin won zilver op de wegrace. Al deze sporters werden naar aanleiding van de retrospectieve dopingtesten alsnog uit de uitslagen van de Olympische Spelen van Beijing (2008) geschrapt.

Follow us: