Vragen? E-mail de Doping Infolijn: dopingvragen@dopingautoriteit.nl
http://www.dopingautoriteit.nl/wat_is_doping/dopingcategorieen/stimulantia

Stimulantia

Veel mensen denken dat doping hetzelfde is als stimulerende middelen, maar doping omvat veel meer, zoals anabolen, EPO etc. Stimulerende middelen, of stimulantia, zijn slechts een groep stoffen van de dopinglijst. Stimulerende middelen mogen niet binnen wedstrijdverband worden gebruikt. Stimulantia bevorderen de werking van het centrale zenuwstelsel. Het lichaam wordt hierdoor in een hogere staat van paraatheid gebracht. De prikkelgevoeligheid van de hersenen wordt vergroot, zodat allerlei lichaamsprocessen sneller gaan verlopen. Stimulerende middelen geven een mens een alerter en energieker gevoel. Er zijn verschillende sporters positief getest op stimulantiagebruik binnen wedstrijdverband (stimulantia zijn alleen verboden binnen wedstrijdverband).

Komen stimulantia ook in het lichaam voor?

Ja, een voorbeeld van een lichaamseigen stof met een stimulerend effect is het hormoon en neurotransmitter adrenaline. Een neurotransmitter is een stof die boodschappen doorgeeft van het zenuwstelsel naar het spierweefsel en de organen, zoals het hart en de longen. Adrenaline wordt in het lichaam vrijgemaakt onder invloed van stress, bijvoorbeeld bij een schrikreactie. Stel je loopt op straat en er komt onverwacht een auto met grote snelheid recht op je af, of je ziet een spelend kind dat de straat op wil lopen terwijl er een auto aankomt. Op dat moment stoot het zenuwstelsel adrenaline uit. Je wordt alerter, je hartslag versnelt en je luchtwegen worden wijder, waardoor er meer zuurstof in het bloed kan worden opgenomen. Je reageert sneller, je bloed wordt sneller door het lichaam gepompt en je spieren worden optimaal van zuurstof voorzien, waardoor je sneller kunt lopen en wegspringen van de naderende auto of je bent sneller bij het kind om het tegen te houden om de straat op te rennen.

Wat doen stimulantia?

Stimulantia is een verzamelnaam voor stoffen die sterk lijken op de natuurlijke adrenaline en ze hebben een vergelijkbare werking. Sommige stimulantia hebben direct invloed op organen. Dit geldt voor adrenaline, maar ook voor sommige andere stimulantia. Deze beide stoffen zorgen via een directe prikkeling voor een verhoogde hartslag. Het lichaam wordt in de hoogste staat van paraatheid gebracht, waarbij een verminderd slaapgevoel optreedt en onder invloed van stimulantia komt adrenaline vrij. Adrenaline komt vrij bij de ‘vecht of vlucht reactie’. Een adrenaline-uitstoot kan ervoor zorgen dat je je alerter, sterker en sneller voelt.

Zijn er nog andere stimulantia?

Ja, voorbeelden van andere stimulantia zijn amfetamine, cocaïne, geranamine, methylfenidaat, pseudo-efedrine en sibutramine. Amfetamine en cocaïne zijn pepmiddelen die door sommigen in het uitgaanscircuit worden gebruikt om langer door te kunnen gaan op dancefeesten.

Geranamine is een stof die verkregen wordt uit geraniumolie, maar het kan ook synthetisch gemaakt worden. Het extract bevat hoge concentraties methylhexanamine, ook bekend als methylhexaneamine, DMAA of dimethylamylamine. Geranamine zet de stofwisseling in een hogere versnelling, waardoor de gebruiker wat alerter zou worden en/of gewicht zou verliezen. Geranamine wordt vooral gebruikt als afslankmiddel en vetverbrander (fatburner). Geranamine, ook wel bekend als methylhexanamine is in Nederland als een legaal voedingssupplement te koop. Daarom heeft de Dopingautoriteit een bericht geplaatst om sporters hiervoor te waarschuwen. Er zijn overigens geen wetenschappelijke studies bekend die deze claims bewijzen. Ook kan het voorkomen in partypillen. Geranamine werkt minder sterk dan amfetamine of efedrine. 

Methylfenidaat wordt ook in de geneeskunde toegepast voor de behandeling van ADHD. Bekende merknamen zijn Concerta®, Methylfenidaat tabletten® en Ritalin®.

Pseudo-efedrine stond tot 1 januari 2004 op de dopinglijst, maar is sinds 1 januari 2010 opnieuw toegevoegd aan de dopinglijst, omdat er toch een prestatiebevorderend effect werd aangetoond. Deze stof kan in buitenlandse geneesmiddelen tegen verkoudheid en luchtwegallergieën toegevoegd zijn. In sommige landen zijn dergelijke middelen soms zonder recept verkrijgbaar. Daarom wordt aan sporters geadviseerd om ook bij geneesmiddelen in het buitenland extra alert te zijn om deze te checken op de aanwezigheid van dopinggeduide stoffen.

Sibutramine werd in de geneeskunde toegepast als afslankmiddel onder de merknaam Reductil®, maar is sinds januari 2010 uit de handel genomen, omdat gebruikers van dit geneesmiddel een grotere kans bleken te hebben op een hartinfarct, beroerte, hartstilstand en overlijden.

Er zijn verschillende soorten stimulantia: efedra als kruid (a), in pilvorm (b),
Ritalin®, een medicijn voor ADHD (c),
Geranamine,
een voedingssupplement dat legaal te verkrijgen is (d) en cocaïne (e).

 

Cafeïne (ook wel coffeïne genoemd), een bekend bestanddeel van koffie, cola en andere frisdranken, behoort ook tot de stimulantia, maar staat sinds 2004 niet meer op de dopinglijst. Cafeïne staat echter wel op het monitoringsprogramma van WADA. Dit houdt in dat er urinemonsters met een hogere waarde dan 12 μg/ml (de vroegere grenswaarde) wel geregistreerd worden, zodat nagegaan kan worden of wat de effecten zijn van het toestaan van het gebruik van cafeïne op sportprestaties. 

Waar komen ze verder in voor?

In een aantal reguliere geneesmiddelen tegen hoesten en verkoudheid kunnen in het buitenland stimulantia verwerkt zijn. Deze middelen zijn vaak gewoon te koop bij de drogist of apotheek zonder dat hier een doktersrecept voor nodig is. Voor sporters die in aanmerking kunnen komen voor dopingcontroles zijn deze middelen binnen wedstrijdverband verboden. Daarom krijgen sporters het advies om altijd na te gaan of geneesmiddelen die tijdens verblijf in het buitenland zijn gekocht of voorgeschreven dopinggeduide stoffen, zoals efedrine, bevatten.

Adrenaline staat op de dopinglijst, maar kan worden gebruikt in combinatie met een plaatselijke verdoving of een andere oppervlakkige toepassing, bijvoorbeeld in de neus of het oog. Dit is niet verboden. Bij deze toepassingen is het bovendien niet nodig om een dispensatie aan te vragen.
Wanneer een sporter geneesmiddelen gebruikt waar stimulantia in voorkomen moet een dispensatie worden aangevraagd.

Waarom worden stimulantia in de sport gebruikt?

In de sport worden stimulantia gebruikt om vermoeidheidsverschijnselen te onderdrukken, zodat bepaalde prestaties langer volgehouden kunnen worden. Dit effect van stimulantia treedt alleen op als de sporter ook daadwerkelijk vermoeid is.
Sommige sporters gebruiken stimulantia ook om gewicht kwijt te raken. Daarnaast worden stimulantia, zoals cocaïne en amfetamine, ook wel gebruikt om alerter te zijn en om zich direct energieker te voelen.
Het gebruik van stimulantia kan leiden tot bijwerkingen zoals afname van het inschattingsvermogen, beverigheid, verslaving, warmtestuwing (vooral bij inspanning), hoge bloeddruk, beroerte, hartproblemen en overlijden.

Valkuil van de stimulantia

Hoewel er buiten wedstrijdverband niet op het gebruik van stimulantia wordt getest, kan dit toch tot een positieve bevinding binnen wedstrijdverband leiden, doordat deze stoffen enkele dagen tot weken na gebruik nog gevonden kunnen worden. Dit is echter afhankelijk van de hoeveelheid en de frequentie van het gebruik. Gebruik kan leiden tot verslaving, waardoor het risico op een positieve test binnen wedstrijdverband toeneemt.
Daarom wordt aan sporters altijd aangeraden om het gebruik van stimulantia ook buiten de competitie te vermijden om een positieve dopingtest te voorkomen.  

Beroemde dopinggevallen

De eerste in een lange reeks van sportende stimulantiagebruikers was de wielrenner Tommy Simpson. Op vrijdag 13 juli 1967 tijdens de Tour de France viel Simpson vlak voor de top van de Mont Ventoux van zijn fiets.

Op vrijdag 13 juli 1967 tijdens de Tour de France viel Simpson vlak voor de top van de Mont Ventoux van zijn fiets. Hij overleed ten gevolge van de combinatie van uitputting en amfetaminegebruik en wellicht ook andere middelen, zoals alcohol.

Er werd nog geprobeerd om Simpson weer overeind te helpen, maar hij viel opnieuw met zijn fiets. Hij verloor het bewustzijn en werd naar het ziekenhuis in Avignon vervoerd. Hij overleed echter op weg naar het ziekenhuis. In zijn shirt werden vier ampullen gevonden. Een ervan was gevuld met amfetamine. De combinatie van hitte en uitputting door amfetaminegebruik wordt als oorzaak genoemd van zijn overlijden. Wellicht heeft hij ook ander middelen gebruikt. Het leidde tot scherpere dopingcontroles tijdens de Tour de France.
De Argentijnse voetballer Diego Maradona werd in 1991 voor een periode van 2 jaar geschorst vanwege cocaïnegebruik. In juni 1994, één dag voor de laatste poulewedstrijd van het WK voetbal in Amerika, wordt Maradona uit het toernooi gehaald. De FIFA verklaarde dat Maradona betrapt was vanwege het gebruik van onder andere efedrine. Maradona sprak van een complot. Niets was echter minder waar. Snel werd duidelijk dat de Argentijn een mix van stimulerende middelen had gebruikt om in zes weken 14 kilo af te vallen. In hetzelfde jaar werd bekend dat hij aan cocaïne verslaafd was.

 

Diego Maradona juicht voor de camera wanneer hij in 1994 tijdens het WK in Amerika tegen Griekenland een doelpunt scoort. Acht dagen later werd hij uit het toernooi gehaald, omdat hij positief testte op efedrine.

Geranaminepositieven

De laatste jaren zijn er meerdere sporters positief bevonden na het gebruik van geranamine. Zo leverden tijdens de Commonwealth Games van oktober 2010 meerdere sporters een positieve dopingtest in op geranamine. Een van hen was de Nigeriaanse atlete Osayemi Oludamola, winnares van het goud op de 100 meter. Omdat geranamine in legale en illegale voedingssupplementen voor kan komen is waakzaamheid voor sporters geboden. Voor het gebruik van voedingssupplementen wordt aan sporters altijd geadviseerd om alleen de supplementen te gebruiken die op de NZVT-lijst staan.

Follow us: