Dopingcontrole missen of weigeren: het verschil uitgelegd

Als sporters met een whereaboutsverplichting niet aanwezig zijn op de opgegeven locatie tijdens het 60-minute time slot dan leidt dat tot een , maar niet automatisch tot een dopingovertreding. Als een sporter een controle weigert of voortijdig afbreekt is wel sprake van een dopingovertreding. Hoe zit dat precies? 

Een dopingcontrole komt niet altijd gelegen. Wat als de dopingcontroleur voor de deur staat van een sporter die op het punt staat om naar de training te gaan, of zelfs een vliegtuig moet halen? De dopingregels zijn daar helder over. Wie aangewezen wordt voor een dopingcontrole is altijd verplicht om deze te ondergaan. Ook als het moment niet goed uitkomt. Het weigeren of voortijdig afbreken door de sporter van een controle valt onder de noemer gebrekkige medewerking. 

De dopingregels maken een expliciet onderscheid tussen een gemiste controle en gebrekkige medewerking. Hoewel in beide gevallen een dopingcontrole niet kan worden afgerond, verschillen de regels en mogelijke sancties aanzienlijk. 

Een gemiste controle is niet altijd een dopingovertreding 

Sporters in een Registered Testing Pool (RTP) moeten onder meer hun overnachtingsadres en doorgeven. Deze informatie, ook wel whereabouts genoemd, maakt het mogelijk om sporters onaangekondigd te controleren. 

Binnen dit systeem bestaan twee soorten fouten:

  • : een sporter geeft zijn whereabouts niet tijdig, niet volledig of niet correct door of werkt deze onvoldoende bij.
  • Missed test: een sporter is niet beschikbaar op de opgegeven locatie tijdens het dagelijkse 60-minute time slot waarin hij beschikbaar moet zijn voor een controle. 

Een enkele whereaboutsfout is nog geen dopingovertreding. Daarvan is pas sprake wanneer binnen twaalf maanden drie whereaboutsfouten worden vastgesteld. Dit kan leiden tot een schorsing van in beginsel twee jaar. 

Gebrekkige medewerking: één incident kan voldoende zijn 

Dat ligt anders wanneer een sporter is aangewezen voor een dopingcontrole. Vanaf dat moment is de sporter verplicht mee te werken aan de controleprocedure, ook als het moment niet goed uitkomt. 

Artikel 2.3 van de Wereld Anti-Doping Code (Code) beschrijft het ontwijken, weigeren of zonder dwingende rechtvaardiging nalaten zich te onderwerpen aan een monsterafname. Dit wordt aangeduid als gebrekkige medewerking. 

Een sporter die is aangewezen voor een controle, staat in beginsel tot de afronding daarvan onder voortdurend toezicht van een dopingcontroleofficial (DCO) of chaperon. Alles wat een sporter tijdens een controle wil doen, vindt plaats in afstemming met de DCO. Zelfstandig vertrekken is niet toegestaan. 

Anders dan bij whereaboutsfouten kan één incident van gebrekkige medewerking direct een dopingovertreding opleveren. De reguliere strafmaat bedraagt twee tot vier jaar schorsing, afhankelijk van de omstandigheden en de mate van verwijtbaarheid. Ook kunnen behaalde wedstrijdresultaten komen te vervallen vanaf het moment van de overtreding.

FAQ - gebrekkige medewerking 

Wanneer is niet meewerken gerechtvaardigd? 

De ruimte om een dopingcontrole te weigeren is zeer beperkt. De WADA Code spreekt van een compelling justification: een dwingende rechtvaardiging. 

Daarvan kan slechts in uitzonderlijke omstandigheden sprake zijn, bijvoorbeeld wanneer medewerking moreel, fysiek of hygiënisch onmogelijk of onaanvaardbaar is. Deze uitzonderingen worden internationaal zeer restrictief uitgelegd. 

Tijdsdruk, reisverplichtingen of het niet onmiddellijk kunnen produceren van urine vormen op zichzelf geen rechtvaardiging om een controle te weigeren. 

De sporter dient altijd het dopingcontroleformulier te ondertekenen. Heeft een sporter bezwaren tegen de controleprocedure? Dan kan de sporter deze bespreken met de DCO en laten vastleggen op het dopingcontroleformulier. De verplichting om mee te werken blijft in alle gevallen bestaan.

Waarom zijn de sancties bij gebrekkige medewerking relatief zwaar? 

Binnen de WADA Code bestaan elf soorten dopingovertredingen. Gebrekkige medewerking kan resulteren in tot wel vier jaar schorsing, omdat dopingcontroles de hoeksteen vormen van het antidopingsysteem. 

Als sporters zelf zouden kunnen bepalen wanneer zij een controle ondergaan, zou dat de effectiviteit van het systeem ernstig verzwakken. Een weigering zou bovendien een manier kunnen worden om een mogelijke positieve test te voorkomen. 

Daarom kan de sanctie voor gebrekkige medewerking hoger zijn dan voor bepaalde overtredingen waarbij een verboden stof wordt aangetroffen. 

Waarom mag een sporter na gebrekkige medewerking soms voorlopig toch blijven deelnemen aan wedstrijden? 

Bij bepaalde positieve dopingtests is een voorlopige schorsing in beginsel verplicht. Bij een verdenking van gebrekkige medewerking kan een voorlopige schorsing worden opgelegd, maar is dit niet automatisch het geval. 

Wanneer achteraf blijkt dat een sporter geen overtreding heeft begaan, kan een gemiste wedstrijd of kampioenschapsdeelname immers niet worden teruggedraaid. Wedstrijdresultaten kunnen onder bepaalde voorwaarden achteraf worden geschrapt, maar een gemiste kans om deel te nemen komt niet terug. 

Daarnaast kan het onderzoek naar mogelijke gebrekkige medewerking tijd kosten. De betrokken antidopingorganisatie moet verklaringen en andere beschikbare informatie zorgvuldig beoordelen. 

Het ontbreken van een voorlopige schorsing betekent niet dat een mogelijke overtreding als minder ernstig wordt gezien. 

Welke voorlichting krijgen sporters over hun rechten en plichten bij dopingcontroles? 

De Dopingautoriteit besteedt in haar educatie expliciet aandacht aan de verplichtingen tijdens dopingcontroles en de gevolgen van gebrekkige medewerking. Alle sporters, van talenten tot topsporters, krijgen daarbij een duidelijke boodschap mee: weiger nooit een dopingcontrole. 

Voor sporters in de Nederlandse Registered Testing Pool (RTP) en National Testing Pool (NTP) geldt een educatieverplichting. Voor andere sporters wordt deelname aan educatieactiviteiten dringend geadviseerd, tenzij hun sportbond deze verplicht stelt. 

Het doel is om sporters bewust te maken van hun rechten en plichten bij dopingcontroles en te voorkomen dat zij bewust of onbewust een dopingovertreding begaan.